ΣΧΟΛΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ

ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΚΟ ΥΛΙΚΟ ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΕΡΣΥΝΗ ΣΧΟΛΗ

ΠΑΤΗΣΤΕ    ΕΔΩ1 - ΕΔΩ2 - ΕΔΩ3 - ΕΔΩ4

https://drive.google.com/drive/folders/18Pv1Cji2vryBun2YPsPu9fLSDfPddXnl?usp=sharing

https://drive.google.com/drive/folders/12xmXQFG36KwT4QtfBJRp4ZimO-kVR2n4

https://drive.google.com/drive/folders/1MzmupaFR-kSLAVpvL2bzZ_8pySJ_joQT

https://drive.google.com/drive/folders/1_0ILhmo68enzXENtp2y7UbCNBQBetgf3?usp=sharing

--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

 https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdy_3PLnHQSGi-iyJho8GmdPJnDxJ13ZHRbviCKlge39_1QSA/viewform?usp=header

ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΚΟ ΥΛΙΚΟ ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΕΡΣΥΝΗ ΣΧΟΛΗ

https://drive.google.com/drive/folders/18Pv1Cji2vryBun2YPsPu9fLSDfPddXnl?usp=sharing

https://drive.google.com/drive/folders/12xmXQFG36KwT4QtfBJRp4ZimO-kVR2n4

https://drive.google.com/drive/folders/1MzmupaFR-kSLAVpvL2bzZ_8pySJ_joQT

https://drive.google.com/drive/folders/1_0ILhmo68enzXENtp2y7UbCNBQBetgf3?usp=sharing

ΠΡΩΤΕΣ ΒΟΗΘΕΙΕΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ

 

ΠροΛογος

Όταν συμβαίνουν τρομερά πράγματα στις κοινότητές μας, στις χώρες μας και στον κόσμο θέλουμε να προσφέρουμε ένα χέρι βοήθειας σε εκείνους που πλήττονται. Ο οδηγός αυτός αναλύει τις πρώτες βοήθειες ψυχικής υγείας, οι οποίες περιλαμβάνουν την ανθρώπινη, υποστηρικτική και πρακτική βοήθεια σε συνανθρώπους μας οι οποίοι προσφάτως υπέστησαν πλήγμα από μία κρίση. Έχει σχεδιαστεί για εκείνους που είναι σε θέση να βοηθήσουν όσους έχουν βιώσει ακραία τραυματικά γεγονότα. Παρέχει ένα πλαίσιο για την υποστήριξη των ατόμων, με τρόπους, οι οποίοι σέβονται την αξιοπρέπεια, την κουλτούρα και τις ικανότητές τους. Παρά την ονομασία τους, οι πρώτες βοήθειες ψυχικής υγείας, καλύπτουν τόσο την κοινωνική όσο και την ψυχολογική υποστήριξη.

Ας υποθέσουμε ότι σας καλούν ως μέλος του προσωπικού ή ως εθελοντή, για να βοηθήσετε σε μια μεγάλη καταστροφή ή ότι βρίσκεστε σε κάποιον τόπο όπου έχει συμβεί ένα ατύχημα και υπάρχουν τραυματίες. Είτε ότι είστε εκπαιδευτικός ή εργαζόμενος στον τομέα της υγείας και συνομιλείτε με κάποιον από την κοινότητά σας ο οποίος μόλις έγινε μάρτυρας του βίαιου θανάτου κάποιου αγαπημένου του. Αυτός ο οδηγός θα σας βοηθήσει να μάθετε τι μπορείτε να πείτε και να πράξετε για να στηρίξετε, με τον καλύτερο δυνατό τρόπο, άτομα σε έντονη ψυχική δυσφορία. Θα σας παρέχει επίσης πληροφορίες για το πώς να προσεγγίσετε μια νέα κατάσταση με ασφάλεια, για εσάς και τους άλλους, και πώς να μην προκαλέσετε βλάβη με τις ενέργειές σας. Οι πρώτες βοήθειες ψυχικής υγείας συνίστανται από πολλές διεθνείς και εθνικές ομάδες εμπειρογνωμόνων, συμπεριλαμβανομένης της Inter-Agency Standing Committee (IASC) και της Sphere Project. Οι πρώτες βοήθειες ψυχικής υγείας αποτελούν μια εναλλακτική λύση αντί της ψυχολογικής αποφόρτισης. Το 2009, η ομάδα ανάπτυξης κατευθυντήριων γραμμών του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (Π.Ο.Υ.), στο πλαίσιο του προγράμματος δράσης για την ψυχική υγεία, αξιολόγησε τα στοιχεία για την παροχή πρώτων βοηθειών ψυχικής υγείας και ψυχολογικής αποφόρτισης. Κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι θα πρέπει να προσφέρονται πρώτες βοήθειες ψυχικής υγείας, και όχι ψυχολογική αποφόρτιση, σε άτομα που εκδηλώνουν έντονη δυσφορία, αφότου έχουν προσφάτως βιώσει ένα τραυματικό περιστατικό.

Αυτός ο οδηγός δημιουργήθηκε με σκοπό την ύπαρξη κοινώς αποδεκτών εργαλείων στην παροχή πρώτων βοηθειών ψυχικής υγείας σε χώρες με χαμηλά και μεσαία εισοδήματα. Οι πληροφορίες που παρέχονται εδώ αποτελούν μόνο μία πρόταση. Θα πρέπει να προσαρμοστούν καταλλήλως στις τοπικές συνθήκες και στο πολιτισμικό πλαίσιο των ατόμων που θα βοηθήσετε.

Αυτός ο οδηγός -που εγκρίθηκε από πολλούς διεθνείς οργανισμούς- εκφράζει μία αναδυόμενη επιστήμη και τη διεθνή συναίνεση για το πώς να υποστηρίζουμε ανθρώπους αμέσως μετά την έκθεσή τους σε ιδιαιτέρως ψυχοπιεστικά γεγονότα.

ΚΕ ΦΑΛΑΙΟ 1

Κατανοώντας τις Α΄ ΒΨΥ

1.1 ΠΩΣ ΕΠΗΡΕΑΖΟΝΤΑΙ ΤΑ ΑΤΟΜΑ  ΑΠΟ ΤΟ ΞΕΣΠΑΣΜΑ ΜΙΑΣ ΚΡΙΣΗΣ ;

Στον κόσμο συμβαίνουν διάφορα γεγονότα που προκαλούν δυστυχία, όπως ο πόλεμος, οι φυσικές

καταστροφές, τα ατυχήματα, οι πυρκαγιές και η διαπροσωπική βία (για παράδειγμα, σεξουαλική

βία). Από αυτά μπορούν να επηρεαστούν μεμονωμένα άτομα, οικογένειες ή και ολόκληρες

κοινότητες. Ο κάθε ένας μπορεί να χάσει το σπίτι του ή τους αγαπημένους του, να αποχωριστεί

από την οικογένεια και την κοινότητα, ή να βιώσει τη βία, την καταστροφή ή τον θάνατο.

Αν και όλοι επηρεάζονται με κάποιον τρόπο από αυτά τα γεγονότα, υπάρχει ένα ευρύ φάσμα

αντιδράσεων και συναισθημάτων που μπορεί να έχει κάθε άτομο. Πολλοί, ενδέχεται να αισθάνονται

συντετριμμένοι, να βρίσκονται σε σύγχυση ή να είναι πολύ αβέβαιοι για το τι συμβαίνει. Μπορεί

να αισθάνονται πολύ φοβισμένοι ή ανήσυχοι ή να έχουν «μουδιάζουν» συναισθηματικά και να

αποστασιοποιούνται. Ορισμένοι, ενδέχεται να έχουν ήπιες αντιδράσεις, ενώ άλλοι πιο σοβαρές.

Το πώς κάποιος αντιδρά εξαρτάται από πολλούς παράγοντες, μεταξύ άλλων:

»» Το είδος και τη σοβαρότητα του/των γεγονότος/ων που βιώνουν.

»» Την εμπειρία τους σε σχέση με προηγούμενα τραυματικά περιστατικά.

»» Τη στήριξη που έχουν στη ζωή τους από τους άλλους.

»» Τη σωματική τους υγεία.

»» Το προσωπικό και οικογενειακό τους ιστορικό προβλημάτων ψυχικής υγείας.

»» Το πολιτισμικό τους υπόβαθρο και τις παραδόσεις.

»» Την ηλικία τους (π.χ. παιδιά διαφορετικών ηλικιακών ομάδων αντιδρούν διαφορετικά).

Πρώτες Βοήθειες Ψυχικής Υγείας: Οδηγός για εργαζόµενους στο πεδίο 2

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1

1 Ο ΠΟΥ (2010) και το Sphere (2011) περιγράφουν την ψυχολογική αποφόρτιση ως μια διαδικασία που προάγει την αποκλιμάκωση της έντασης ζητώντας από έναν άνθρωπο να αφηγηθεί συνοπτικά αλλά συστηματικά τις αντιλήψεις του, τις σκέψεις και τις συναισθηματικές του αντιδράσεις σε ένα πρόσφατο ψυχοπιεστικό γεγονός. 

Αυτή η παρέμβαση δεν συστήνεται. 

Είναι διακριτή από τη συνήθη επιχειρησιακή αποφόρτιση των αρωγών όπως χρησιμοποιείται από μερικούς οργανισμούς στο τέλος μιας αποστολής ή  αφού ολοκληρωθεί μια επαγγελματική υποχρέωση.

Όλοι διαθέτουμε δυνάμεις και ικανότητες που μας βοηθούν να αντιμετωπίσουμε τις προκλήσεις

της ζωής. 

Ωστόσο, μερικοί άνθρωποι είναι ιδιαιτέρως ευάλωτοι σε μια κατάσταση κρίσης και 

ενδέχεται να χρειαστούν επιπλέον βοήθεια. Σε αυτές τις περιπτώσεις περιλαμβάνονται άτομα

που ενδεχομένως διατρέχουν κίνδυνο ή χρήζουν επιπλέον υποστήριξης λόγω της ηλικίας

τους (παιδιά, ηλικιωμένοι), επειδή έχουν μια ψυχική ασθένεια ή σωματική αναπηρία ή επειδή

ανήκουν σε ομάδες που μπορεί να περιθωριοποιούνται ή να γίνονται στόχος βίας. 

Η ενότητα 3.5 παρέχει καθοδήγηση για τη βοήθεια ευάλωτων περιπτώσεων.

1.2 ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΟΙ Α΄ ΒΨΥ;

Σύμφωνα με τις έρευνες που διεξήχθησαν στο πλαίσιο του προγράμματος Sphere (2011)

και από τη Διϋπηρεσιακή Μόνιμη Επιτροπή (IASC) των Ηνωμένων Εθνών (2007), οι

πρώτες βοήθειες ψυχικής υγείας (Α΄ΒΨΥ) περιγράφονται ως μια ανθρώπινη, ενθαρρυντική

ανταπόκριση σε έναν συνάνθρωπο που υποφέρει και που μπορεί να χρειάζεται στήριξη.

Οι Α΄ ΒΨΥ περιλαμβάνουν τα ακόλουθα θέματα:

• »» Εκτίμηση των αναγκών και των ανησυχιών
• »» Παροχή βοήθειας για την κάλυψη βασικών αναγκών (για παράδειγμα, τροφήκαι νερό, πληροφορίες).
• »» Να ακούμε τους συνανθρώπους μας, χωρίς άσκηση πίεσης για να μιλήσουν
• »» Καθησυχασμός των ατόμων και βοήθεια για να αισθάνονται ηρεμία
• »» Βοήθεια για διασύνδεση με πληροφορίες, υπηρεσίες και κοινωνική υποστήριξη
• »» Προστασία τους από περαιτέρω βλάβη.

Είναι επίση ς ση μαντικό να καταλάβουμε- τι δεν είναι οι Α΄ ΒΨΥ:

• »» Δεν είναι κάτι που μόνο οι επαγγελματίες μπορούν να κάνουν
• »» Δεν πρόκειται για συμβουλευτική από επαγγελματίες.
• »» Δεν πρόκειται για “ψυχολογική αποφόρτιση”1, καθώς η παροχή Α΄ ΒΨΥ δεν συνεπάγεται απαραιτήτως μια λεπτομερή συζήτηση του ψυχοπιεστικού περιστατικού.
• »» Δεν ζητάμε από τα άτομα να αναλύσουν τι συνέβη, ή να τοποθετήσουν τον χρόνο και τα γεγονότα σε σειρά.
• »» Παρά το γεγονός ότι η παροχή Α΄ ΒΨΥ περιλαμβάνει και τη διαθεσιμότητά μας ναακούμε τις ιστορίες των ατόμων, δεν πιέζουμε κανέναν να μας εκφράσει τα συναισθήματα ή τις αντιδράσεις του σε ένα γεγονός.

Οι Α΄ ΒΨΥ αποτελούν μια εναλλακτική λύση αντί της ψυχολογικής αποφόρτισης, η οποία

έχει θεωρηθεί αναποτελεσματική. Αντιθέτως, οι Α΄ ΒΨΥ εμπεριέχουν παράγοντες που

φαίνεται να έχουν μεγαλύτερη χρησιμότητα στη μακροπρόθεσμη ανάκαμψη των ατόμων

(σύμφωνα με διάφορες μελέτες και την επικρατούσα άποψη πολλών αρωγών σε κρίσεις2).

Αυτοί οι παράγοντες περιλαμβάνουν:

»» Αίσθημα ασφάλειας, σύνδεση με άλλα άτομα, ηρεμία και αισιοδοξία.

»» Δυνατότητα πρόσβασης στην κοινωνική, σωματική και συναισθηματική υποστήριξη και

»» Να αισθάνονται (τα άτομα) σε θέση να βοηθήσουν τον εαυτό τους, μεμονωμένα

και ως κοινότητες ατόμων.

1.3 Α΄ ΒΨΥ: ΠΟΙΟΙ , ΠΟΤΕ ΚΑΙ ΠΟΥ ;

Σε ποιον απευθύνονται οι Α΄ ΒΨΥ;

Οι Α΄ ΒΨΥ απευθύνονται σε άτομα σε έντονη δυσφορία που έχουν προσφάτως βιώσει

σοβαρά τραυματικά γεγονότα. Μπορείτε να προσφέρετε βοήθεια τόσο σε παιδιά, όσο και

σε ενήλικες. Ωστόσο, δεν χρειάζονται, ή δεν επιθυμούν την παροχή Α΄ ΒΨΥ όλοι όσοι

έχουν βιώσει μια κρίση. Μην επιβάλλετε τη βοήθειά σας σε εκείνους που δεν το επιθυμούν,

αλλά να είστε διαθέσιμοι σε όσους ενδέχεται να επιθυμούν να λάβουν στήριξη.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1

Ενδέχεται να υπάρχουν περιπτώσεις που χρήζουν πιο εξειδικευμένης υποστήριξης, πέραν

των Α΄ ΒΨΥ. Να γνωρίζετε τις δυνατότητές σας και να ζητάτε βοήθεια από άλλους, όπως

το ιατρικό προσωπικό (εάν υπάρχει), τους συναδέλφους σας ή άλλα άτομα στην περιοχή,

τις τοπικές αρχές, ή την κοινότητα και τους θρησκευτικούς ηγέτες.

Στο πλαίσιο που ακολουθεί παρατίθενται περιπτώσεις ατόμων που χρήζουν πιο άμεσης,

εξειδικευμένης υποστήριξης. Άτομα υπό αυτές τις συνθήκες χρήζουν πρωτίστως ιατρικής

ή άλλης βοήθειας για να σωθεί η ζωή τους.

ΑΤΟΜΑ ΠΟΥ ΧΡΗΖΟΥΝ ΠΙΟ ΑΜΕΣΗΣ , ΕΞΕΙΔΙΚΕΥΜΕΝΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ :

»» Άτομα με σοβαρούς τραυματισμούς που θέτουν σε κίνδυνο τη ζωή τους.

»» Άτομα με τέτοιο βαθμό αναστάτωσης που δεν είναι σε θέση να φροντίσουν τον εαυτό

τους ή τα παιδιά τους

»» Άτομα που ενδέχεται να βλάψουν τον εαυτό τους

»» Άτομα που ενδέχεται να βλάψουν ή να θέσουν σε κίνδυνο άλλους.

ΠΟΤΕ ΠΑΡΕΧΟΝΤΑΙ ΟΙ Α΄ ΒΨΥ;

Αν και τα άτομα μπορεί να χρειάζονται βοήθεια και υποστήριξη για μεγάλο χρονικό διάστημα

μετά από ένα συμβάν, οι Α΄ ΒΨΥ έχουν στόχο να βοηθήσουν αυτούς που πρόσφατα βίωσαν

κάποιο τραυματικό γεγονός. Μπορείτε να παρέχετε Α΄ ΒΨΥ κατά την πρώτη επαφή με άτομα

που βρίσκονται σε έντονη δυσφορία, συνήθως κατά τη διάρκεια ή αμέσως μετά το συμβάν.

Ωστόσο, ορισμένες φορές μπορεί να απαιτηθούν λίγες ημέρες ή εβδομάδες μετά, ανάλογα

με τη διάρκεια και τη σοβαρότητα του συμβάντος.

ΠΟΥ ΠΑΡΕΧΟΥΜΕ Α΄ ΒΨΥ;

Μπορείτε να παρέχετε Α΄ ΒΨΥ οπουδήποτε θεωρείτε ότι είναι ασφαλές για εσάς. Κάτι τέτοιο,

συνήθως, είναι εφικτό στο πλαίσιο της κοινότητας, όπως στον τόπο του ατυχήματος, ή στους

τόπους όπου εξυπηρετούνται οι πληγέντες, όπως είναι τα κέντρα υγείας, τα καταφύγια ή τα

στρατόπεδα, τα σχολεία και τα σημεία διανομής τροφίμων ή άλλων ειδών βοήθειας. Ιδανικά,

προσπαθήστε να παρέχετε Α΄ ΒΨΥ όπου μπορείτε να διασφαλίσετε την ιδιωτικότητα για να

μιλήσετε με το άτομο, όταν το κρίνετε σκόπιμο. Για τα άτομα που έχουν βιώσει συγκεκριμένες

κρίσεις, όπως η σεξουαλική βία, η ιδιωτικότητα είναι απαραίτητη για την εχεμύθεια και τον

σεβασμό της αξιοπρέπειας του ατόμου.

ΣΥΝΕΧΙΖΕΤΑΙ >>>

ΣΕΒΑΣΜΟΣ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ, ΑΞΙΟΠΡΕΠΕΙΑΣ ΚΑΙ ΔΙΚΑΙΟΜΑΤΩΝ

Λάβετε υπόψη αυτές τις αρχές για όλες τις ενέργειές σας και για όλους όσους συναντάτε, ανεξαρτήτως ηλικίας, φύλου ή εθνοτικής καταγωγής. 

Αναλογιστείτε τι σηματοδοτούν αυτές οι αρχές σε σχέση με το δικό σας πολιτισμικό υπόβαθρο. 

Να γνωρίζετε και να ακολουθείτε τους κώδικες συμπεριφοράς της οργάνωσής σας πάντοτε, εάν εργάζεστε ή εργάζεστε εθελοντικά σε κάποιον οργανισμό που ακολουθεί αυτούς τους κώδικες. Παραθέτουμε τις ακόλουθες οδηγίες Δεοντολογίας, για την αποφυγή πρόκλησης περαιτέρω βλάβης στα άτομα, την παροχή της καλύτερης δυνατής φροντίδας, και για να ενεργείτε μόνο προς το βέλτιστο συμφέρον τους.

Κάθε φορά που εκδηλώνεται μία κρίση, ανάμεσα στους πληγέντες θα υπάρχουν συνήθως άτομα με διαφορετικό πολιτισμικό υπόβαθρο, συμπεριλαμβανομένων των μειονοτήτων ή άλλων ομάδων που ενδέχεται να περιθωριοποιούνται. 

Η κουλτούρα καθορίζει τον τρόπο κατανόησής μας για τους ανθρώπους, τι είναι σωστό και τι δεν είναι σωστό, να πούμε και να κάνουμε.

Για παράδειγμα, σε ορισμένους πολιτισμούς, δεν είναι σύνηθες για έναν άνθρωπο να μοιράζεται τα συναισθήματά του με άτομα εκτός της οικογένειάς του. Ή, ενδεχομένως, οι γυναίκες να ενδείκνυται να μιλήσουν μόνο σε άλλες γυναίκες, ή ίσως να είναι πολύ σημαντικοί ορισμένοι τρόποι ένδυσης ή κάλυψης –δικής τους και δικής μας.

Μπορεί να εργαστείτε με άτομα που έχουν διαφορετικό υπόβαθρο από εσάς. Ως αρωγός, είναι σημαντικό να γνωρίζετε το δικό σας πολιτισμικό υπόβαθρο και τις πεποιθήσεις σας, ώστε να μπορείτε να παραμερίζετε τις προκαταλήψεις σας.

Να προσφέρετε βοήθεια με τον πλέον ενδεδειγμένο τρόπο, ώστε τα άτομα που υποστηρίζετε να αισθάνονται άνεση. Κάθε κατάσταση κρίσης έχει τις ιδιαιτερότητές της.

Προσαρμόστε τον οδηγό αυτό στην εκάστοτε κατάσταση, λαμβάνοντας υπόψη τους τοπικούς, κοινωνικούς και πολιτισμικούς κανόνες.

Δείτε στη συνέχεια ερωτήσεις που μπορείτε να θέσετε στον εαυτό σας, κατά την προετοιμασία σας για παροχή Α΄ ΒΨΥ σε άτομα με διαφορετικές κουλτούρες.

Οι Α΄ ΒΨΥ είναι μέρος μιας ευρύτερης αντιμετώπισης μεγάλων ανθρωπιστικών καταστάσεων έκτακτης ανάγκης (IASC, 2007). 

Όταν πλήττονται εκατοντάδες ή χιλιάδες άνθρωποι, λαμβάνονται διάφορα μέτρα για την αντιμετώπιση καταστάσεων έκτακτης ανάγκης, όπως  επιχειρήσεις έρευνας και διάσωσης, έκτακτη υγειονομική περίθαλψη, παροχή στέγασης, διανομή τροφίμων καθώς και αναζήτηση συγγενικών προσώπων  και ενέργειες για προστασία των παιδιών. 

Συχνά, είναι δύσκολο για τους εργαζόμενους  και τους εθελοντές να γνωρίζουν επακριβώς, ποιες υπηρεσίες είναι διαθέσιμες και πού.  

Κάτι τέτοιο μπορεί να συμβεί κατά τη διάρκεια μαζικών καταστροφών και σε τόπους  όπου δεν προϋπάρχουν λειτουργικές υποδομές για την υγεία και λοιπές υπηρεσίες. 

Προσπαθήστε να είστε ενήμεροι για το ποιες υπηρεσίες και υποστηρικτικά δίκτυα μπορεί να διατίθενται, ώστε να μπορέσετε να μοιραστείτε τις πληροφορίες με αυτούς που βοηθάτε και να τους ενημερώσετε για το πώς να έχουν πρόσβαση σε βοήθεια σε πρακτικό επίπεδο.

Δεν είναι απαραίτητο να έχετε ένα «ψυχοκοινωνικό» υπόβαθρο, προκειμένου να προσφέρετε Α΄ ΒΨΥ. Ωστόσο, εάν θέλετε να βοηθήσετε σε μια κρίση σας συνιστούμε να το κάνετε μέσω ενός οργανισμού ή κοινοτικής ομάδας. 

Αν ενεργείτε αυτόνομα, ενδέχεται να θέσετε τον εαυτό σας σε κίνδυνο ενώ κάτι τέτοιο μπορεί να επιδρά αρνητικά στις προσπάθειες συντονισμού και είναι απίθανο να καταφέρετε να διασυνδέσετε τους πληγέντες με τα μέσα και την υποστήριξη που χρειάζονται.

Η παροχή υπεύθυνης βοήθειας σημαίνει να φροντίζετε και τη δική σας υγεία και ευεξία. Ως αρωγός, ενδέχεται να επηρεαστείτε από ό, τι βιώσετε σε μια κατάσταση κρίσης και, είτε εσείς είτε η οικογένειά σας, μπορεί να επηρεαστείτε άμεσα από το συμβάν. Είναι σημαντικό να δώσετε ιδιαίτερη προσοχή στη δική σας ευεξία και να βεβαιωθείτε ότι είστε σε θέση να βοηθήσετε άλλους, σωματικά και συναισθηματικά. Φροντίστε τον εαυτό σας, ώστε να μπορέσετε να προσφέρετε την καλύτερη δυνατή φροντίδα στους άλλους. Εάν εργάζεστε με ομάδα, να έχετε κατά νου και την ευεξία των συνεργατών σας. (Βλ. Κεφάλαιο 4 για περισσότερες πληροφορίες σχετικά με τη μέριμνα για τους φροντιστές.)

ΣΥΝΕΧΙΖΕΤΑΙ >>>

Οι επικοινωνίες έκτακτης ανάγκης αποτελούν πρωταρχικής σημασίας μέρος του συστήματος πολιτικής προστασίας

 Οι επικοινωνίες έκτακτης ανάγκης αποτελούν πρωταρχικής σημασίας μέρος του συστήματος πολιτικής προστασίας

Οι επικοινωνίες έκτακτης ανάγκης αποτελούν πρωταρχικής σημασίας μέρος του συστήματος πολιτικής προστασίας …

Σεπτέμβριος του 2002, στο Ευρωπαϊκό Ινστιτούτο Τηλεπικοινωνιακών Προτύπων (ETSI) στη Σοφία-Αντίπολη κοντά στις Κάννες.

Πρώτη συνάντηση της ομάδας τυποποίησης των τηλεπικοινωνιών έκτακτης ανάγκης (EMTEL). Πώς όμως ορίζεται ο συγκεκριμένος τομέας; Στην παρουσίασή μου προτείνω έναν ορισμό, τον οποίο υιοθετεί ομόφωνα η ομάδα και έκτοτε καθιερώνεται για όλες τις σχετικές εργασίες τυποποίησης παγκοσμίως.

Οι επικοινωνίες έκτακτης ανάγκης περιλαμβάνουν τέσσερεις συνιστώσες.

Επικοινωνία των πολιτών που βρίσκονται σε κίνδυνο με τις αρχές και τις υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης.

Επικοινωνία των αρχών και των υπηρεσιών μεταξύ τους.

Επικοινωνία των αρχών με τους πολίτες σε περιπτώσεις επικείμενης ή εξελισσόμενης έκτακτης ανάγκης ή καταστροφής.

Και τέλος επικοινωνία των πολιτών μεταξύ τους σε περιπτώσεις καταστροφών.

112, ο Ευρωπαϊκός αριθμός επειγόντων.

Έχουμε ξαναγράψει αρκετές φορές για το 112. Τον ευρωπαϊκό αριθμό κλήσεως έκτακτης ανάγκης.

Τον καλούμε μόνο όταν κινδυνεύει ζωή ή περιουσία. Και μας φέρνει σε επαφή με όλες τις υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης (αστυνομία, ασθενοφόρα του ΕΚΑΒ, πυροσβεστική και Λιμενικό).

Από τις 7,7 εκατ. κλήσεις που έγιναν το 2017 στις υπηρεσίες έκτακτης ανάγκη, τα 2,0 εκατ. (περίπου το 26% του συνόλου) έγιναν στο 112. Αλλά δυστυχώς, ποσοστό 96,93% από αυτές ήταν λανθασμένες ή απατηλές.

Λόγω έλλειψης ενημέρωσης αλλά και επειδή δεν υπάρχει δυνατότητα ελέγχου αφού όσοι τηλεφωνούν άσκοπα στο 112 δεν τιμωρούνται (όπως σε άλλες χώρες).

Αντίστροφο 112 για έγκαιρη προειδοποίηση. 

Κάποτε ο κόσμος μάθαινε για μια πυρκαγιά όταν χτυπούσαν οι καμπάνες.                                 Οι σειρήνες ηχούσαν σε περίπτωση επικείμενου βομβαρδισμού. Και οι αρχές γύριζαν με ένα μεγάφωνο για να ενημερώσουν τους πολίτες.                                                                                  Σήμερα υπάρχουν νέες μέθοδοι, οι οποίες δυστυχώς δεν χρησιμοποιούνται ακόμη στην χώρα μας.

Αυτές περιλαμβάνουν:

Εκπομπή μηνυμάτων στα κινητά που είναι συνδεδεμένα με συγκεκριμένες κεραίες κινητής τηλεφωνίας (cell broadcasting). Αποστολή γραπτών μηνυμάτων (SMS) σε συγκεκριμένες ομάδες πληθυσμού.

Εκπομπή μηνυμάτων RDS (Radio Data System) από ραδιοφωνικούς σταθμούς FM και λήψη τους από κατάλληλα εξοπλισμένα ραδιόφωνα. Τέτοια μηνύματα χρησιμοποιούνται ευρέως για ειδοποιήσεις οδικής κυκλοφορίας και ενεργοποιούν αυτόματα τα ραδιόφωνα στα αυτοκίνητα διακόπτοντας τις άλλες εκπομπές.

Με την διάδοση της ψηφιακής τηλεόρασης και ραδιοφωνίας θα είναι δυνατή επίσης η ενεργοποίηση ραδιοτηλεοπτικών δεκτών για την μετάδοση μηνυμάτων έγκαιρης προειδοποίησης.

Η αξιοποίηση όμως των ήδη διαθέσιμων και των νέων τεχνολογιών απαιτεί οργάνωση από τις αρμόδιες αρχές. 

Και φυσικά συμφωνίες με τους αντίστοιχους παρόχους κινητής τηλεφωνίας και τους ραδιοτηλεοπτικούς σταθμούς για την μετάδοση τέτοιων μηνυμάτων – που με βάση την ευρωπαϊκή νομοθεσία μπορεί να γίνει χωρίς κόστος …

Επικοινωνίες των αρχών μεταξύ τους. 

Παραδοσιακά οι υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης χρησιμοποιούν τα δικά τους συστήματα ασύρματης επικοινωνίας, τα οποία συχνά είναι ασύμβατα μεταξύ τους, λειτουργούν σε διαφορετικές συχνότητες ή δεν λειτουργούν καθόλου αν έχει καταστραφεί η υποδομή (π.χ. κεραίες κινητής, αναμεταδότες).

Χρησιμοποιούνται επίσης ψηφιακά συστήματα επικοινωνίας με κωδικοποίηση που εξασφαλίζει το απόρρητο της επικοινωνίας (π.χ. TETRA). Πολλά από αυτά τα συστήματα είναι παλαιότερης τεχνολογίας και επιτρέπουν μόνο την μετάδοση φωνής και καθόλου ή πολύ αργά τη μετάδοση δεδομένων (εικόνα, βίντεο, χαρτογραφία).

Οι επικοινωνίες μεταξύ των αρχών εντάσσονται στη δραστηριότητα Διοίκηση, Έλεγχος, Επικοινωνία,

Συντονισμός και Πληροφόρηση (γνωστή και ως C4I προφέρεται σιφοράι ) που αποτελεί νευραλγικό κομμάτι κάθε επέμβασης πολιτικής προστασίας.

Δυστυχώς, στην Ελλάδα δεν έχουμε κατορθώσει να αποκτήσουμε ένα τέτοιο σύστημα, να και αυτό είχε κριθεί απαραίτητο ήδη από την εποχή των Ολυμπιακών Αγώνων της Αθήνας. Μάλιστα, εκτός από το περιττό κόστος με το οποίο έχει επιβαρυνθεί η ελληνική πολιτεία εκκρεμεί ακόμη και σχετική διαδικασία ενώπιον των δικαστηρίων, 14 χρόνια μετά την ολοκλήρωση των αγώνων …

Επικοινωνίες μεταξύ των πολιτών. Μόλις μάθουμε για κάποιο μεγάλο ατύχημα ή καταστροφή, επιχειρούμε αμέσως να επικοινωνήσουμε με τους δικούς μας στην πληγείσα περιοχή. Αυτό επιβαρύνει τα δίκτυα τηλεπικοινωνιών αλλά και τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και δημιουργεί πρόσθετα προβλήματα – ιδίως όταν συνοδεύεται από τη διάδοση ανεπιβεβαίωτων φημών.

Ευτυχώς, μεγάλες εταιρείες πληροφορικής δραστηριοποιούνται σε αυτόν τον τομέα (βλ. Χ.Ν. 22/5/2018) υποστηρίζοντας της υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης και τους πολίτες.

Η Google διαθέτει μια εξειδικευμένη ομάδα αντιμετώπισης κρίσεων που συνδυάζει τις επίσημα επιβεβαιωμένες πληροφορίες με τα δικά της εργαλεία χαρτογράφησης για τον εντοπισμό προσώπων και την παρακολούθηση της εξέλιξης μεγάλων καταστροφών.

Η Facebook έχει αναπτύξει την εφαρμογή Safety check για τον έλεγχο της ασφάλειας αγαπημένων προσώπων που έτυχε να βρίσκονται σε τόπους μεγάλων καταστροφών ή τρομοκρατικών επιθέσεων.

Παναγιώτης Σπανός

Τι να κάνεις αν πέσεις με το αυτοκίνητο στο νερό

 Τι να κάνεις αν πέσεις με το αυτοκίνητο στο νερό  Βήμα-βήμα οδηγίες επιβίωσης

Αν βρεθείς μέσα σε αυτοκίνητο που έχει πέσει στο νερό και αρχίζει να βυθίζεται, κάθε δευτερόλεπτο μετράει. Η σωστή αντίδραση μπορεί να σου σώσει τη ζωή… 

 

 

Μείνε ψύχραιμος τα πρώτα δευτερόλεπτα

Ο πανικός είναι ο μεγαλύτερος εχθρός. Οι πρώτες στιγμές είναι καθοριστικές. Αν κρατήσεις την ψυχραιμία σου:

Θα μπορέσεις να σκεφτείς καθαρά.
Θα ενεργήσεις πιο γρήγορα και αποτελεσματικά.
Μην προσπαθήσεις να ανοίξεις την πόρτα

Όταν το αυτοκίνητο αρχίζει να βυθίζεται, η πίεση του νερού απ’ έξω κάνει σχεδόν αδύνατο το άνοιγμα της πόρτας.

Αν προσπαθήσεις να την ανοίξεις αμέσως, χάνεις πολύτιμο χρόνο.
Η πόρτα μπορεί να ανοίξει μόνο όταν η καμπίνα γεμίσει νερό και εξισορροπηθεί η πίεση (πράγμα που παίρνει 30-60 δευτερόλεπτα).
Κατέβασε το παράθυρο αμέσως

Το παράθυρο είναι η πιο ασφαλής έξοδος όσο το ηλεκτρικό σύστημα του αυτοκινήτου λειτουργεί ακόμα.

Αν είναι ηλεκτρικό, πάτα το κουμπί αμέσως.
Τα παράθυρα λειτουργούν για λίγα δευτερόλεπτα μετά την πτώση στο νερό.
Αν δεν ανοίξει, σπάσε το με αιχμηρό αντικείμενο.
Tip: Κράτα πάντα ένα ειδικό “εργαλείο διάσωσης αυτοκινήτου” με σφυρί και κόφτη ζώνης στο ντουλαπάκι ή δεμένο στο κλειδί σου.

Εναλλακτικά, σπάσε το τζάμι με το προσκέφαλο

Αν δεν έχεις εργαλείο διάσωσης, μπορείς να χρησιμοποιήσεις το προσκέφαλο του καθίσματος:

Τράβηξέ το προς τα πάνω μέχρι να το αφαιρέσεις τελείως.
Οι μεταλλικές ράβδοι του μπορούν να χρησιμοποιηθούν σαν μοχλός ή αιχμηρό εργαλείο.
Προσπάθησε πάντα να σπάσεις πλαϊνό τζάμι, όχι το παρμπρίζ. Αν ο χρόνος περνά το πίσω παρμπριζ καθώς το αυτοκίνητο θα βυθίζεται με το μπροστά μέρος, που ρέει στη μηχανή άρα και βάρος
Βγάλε τη ζώνη ασφαλείας
Αφού κατεβάσεις ή σπάσεις το παράθυρο:

Ξεκλείδωσε ή κόψε τη ζώνη ασφαλείας.
Ξεκίνησε πρώτα από τον οδηγό, μετά από τα παιδιά αν υπάρχουν.
Ποτέ μην προσπαθήσεις να βγάλεις πρώτα τα παιδιά αν δεν έχεις διασφαλίσει τη δική σου έξοδο πρώτα.

Βγες αμέσως από το παράθυρο
Μόλις εξασφαλίσεις δίοδο:

Πέρνα από το παράθυρο και κολύμπα προς την επιφάνεια.
Αν δεν βλέπεις πού είναι επάνω, ακολούθησε τις φυσαλίδες – ανεβαίνουν πάντα προς την επιφάνεια.
Αν το αυτοκίνητο έχει ήδη γεμίσει νερό
Αν έχασες την ευκαιρία να βγεις νωρίς:

Περίμενε να γεμίσει η καμπίνα νερό για να εξισορροπηθεί η πίεση.
Πάρε βαθιά ανάσα και τότε προσπάθησε να ανοίξεις την πόρτα ή βγες από παράθυρο αν γίνεται.
Μην προσπαθήσεις να πάρεις αντικείμενα
Σε αυτές τις στιγμές, η ζωή σου είναι η προτεραιότητα. Τίποτα άλλο δεν έχει σημασία:

Μην ψάχνεις για κινητό ή τσάντες.
Βγες έξω όσο πιο γρήγορα γίνεται.
Ειδικά για παιδιά και συνοδηγούς
Αν υπάρχουν άλλοι στο αυτοκίνητο:

Δώσε σύντομες οδηγίες: «Κατέβασε το παράθυρο», «Βγάλε τη ζώνη».
Αν είναι παιδιά:
Ξεκίνησε από το πιο μεγάλο παιδί (θα σε βοηθήσει πιο εύκολα).
Βγάλε τα γρήγορα, ένα προς ένα από το παράθυρο.
Τι να έχεις πάντα στο αυτοκίνητο

Για τέτοιες καταστάσεις, καλό είναι να έχεις μαζί σου:

 

By Nikos Politis

ΠΝΙΓΟΝΗ

 

Κίνδυνος πυρκαγιάς κατηγορίας 4, σημερα και αύριο.

           

Στο κόκκινο αρκετές περιοχές της χώρας - Σε ύψιστη επιφυλακή ο κρατικός μηχανισμός - Έκτακτη σύσκεψη του Συντονιστικού Οργάνου Πολιτικής Προστασίας παροστασίας

Σε κατάσταση ύψιστου συναγερμού τίθεται σημερα και αύριο, Σάββατο ο μηχανισμός της Πολιτικής Προστασίας και της Πυροσβεστικής καθώς αρκετές περιοχές της χώρας, μεταξύ των οποίων και η Αττική, βρίσκονται σε  συναγερμό για κίνδυνο εκδήλωσης πυρκαγιάς, σύμφωνα με τον Χάρτη Πρόβλεψης Κινδύνου που εκδίδει η Γενική Γραμματεία Πολιτικής Προστασίας.

ΕΘΕΛΟΝΤΗΣ ΠΥΡΟΣΒΕΣΤΗΣ

ΠΩΣ ΓΙΝΟΜΑΙ  ΕΘΕΛΟΝΤΗΣ ΠΥΡΟΣΒΕΣΤΗΣ

Την ιδιότητα του εθελοντή πυροσβέστη μπορούν να αποκτήσουν Έλληνες πολίτες, καθώς και πολίτες κρατών μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης που διαμένουν μόνιμα στην Ελλάδα κατά την τελευταία τουλάχιστον τριετία, και έχουν ηλικία 18-55 ετών.

Οι εθελοντές πυροσβέστες διακρίνονται, ανάλογα με τα προσόντα τους, στις εξής δύο κατηγορίες προσωπικού:

α) μάχιμοι εθελοντές πυροσβέστες και

β) οδηγοί-χειριστές πυροσβεστικών οχημάτων – μηχανημάτων.

ΔΙΚΑΙΟΛΟΓΗΤΙΚΑ

Όσοι επιθυμούν να αποκτήσουν την ιδιότητα του εθελοντή πυροσβέστη υποβάλλουν, από 1η Ιουλίου έως 30 Σεπτεμβρίου, στην πλησιέστερη Επαγγελματική ή Εθελοντική Πυροσβεστική Υπηρεσία της περιοχής στην οποία διαμένουν μόνιμα, σχετική αίτηση η οποία πρέπει να συνοδεύεται από τα ακόλουθα δικαιολογητικά:

Αίτηση (Χορηγείται από την Υπηρεσία)

Δύο (2) φωτογραφίες τύπου διαβατηρίου ή ταυτότητας.

Φωτοαντίγραφο του αστυνομικού δελτίου ταυτότητας ή, ελλείψει αυτού, φωτοαντίγραφο των σελίδων διαβατηρίου στις οποίες αναφέρονται ο αριθμός και τα στοιχεία ταυτότητας του κατόχου – υποψήφιου εθελοντή. Σε περίπτωση που στοιχεία του ως άνω δελτίου έχουν μεταβληθεί, δηλώνονται με υπεύθυνη δήλωση του άρθρου 8 του Ν. 1599/1986.

Φωτοαντίγραφο τίτλου σπουδών τουλάχιστον υποχρεωτικής εκπαίδευσης.

Φωτοαντίγραφο, σε ισχύ, πολιτικής άδειας οδήγησης Γ΄ κατηγορίας και άνω (για τους υποψήφιους που επιθυμούν να ενταχθούν στην κατηγορία οδηγών χειριστών πυροσβεστικών οχημάτων – μηχανημάτων).

Έγγραφο (βεβαίωση) απόδοσης αριθμού φορολογικού μητρώου (ΑΦΜ) ή εκκαθαριστικό σημείωμα αρμόδιας ΔΟΥ.

Ιατρική γνωμάτευση από παθολόγο, καρδιολόγο και ψυχίατρο είτε από Δημόσιο Φορέα είτε από Ιδιώτη Ιατρό αντίστοιχης ειδικότητας. Κρατικού Νοσοκομείου ή Κέντρου Υγείας ή Ιατρού συμβεβλημένου με τον ΕΟΠΥΥ ή Ιδιώτη Ιατρού. Στην ιατρική γνωμάτευση αναφέρεται υποχρεωτικά η ομάδα αίματος. Για όσους επιθυμούν να ενταχθούν στην κατηγορία οδηγών – χειριστών πυροσβεστικών οχημάτων – μηχανημάτων απαιτείται μετά την απόκτηση της ιδιότητας να προσκομίσουν εκ νέου βεβαίωση από Παθολόγο και από Οφθαλμίατρο.

Υπεύθυνη Δήλωση του άρθρου 8 του Ν. 1599/1986 στην οποία θα δηλώνεται ότι δεν συντρέχουν στο πρόσωπό τους τα οριζόμενα στο άρθρο 34 του Ν.4029/2011 (Α΄ 245) κωλύματα.

Υπεύθυνη Δήλωση του άρθρου 8 του Ν.1599/1986 στην οποία θα δηλώνεται ότι: α) δεν ανήκουν στο μόνιμο εν ενεργεία πυροσβεστικό προσωπικό του Πυροσβεστικού Σώματος και β) δεν έχουν την ιδιότητα του πυροσβέστη πενταετούς υποχρέωσης.

Μετά την υποβολή των δικαιολογητικών των υποψηφίων εθελοντών πυροσβεστών στις κατά τόπους Πυροσβεστικές Υπηρεσίες, αυτές θα προβαίνουν αυτεπαγγέλτως σε αναζήτηση πιστοποιητικού ποινικού μητρώου (για δικαστική χρήση).

Για όσοι είναι πολίτες κρατών – μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης απαιτείται επιπρόσθετα Υπεύθυνη Δήλωση του άρθρου 8 του Ν.1599/1986, στην οποία θα δηλώνεται ότι διαμένουν μόνιμα στην Ελλάδα κατά την τελευταία τουλάχιστον τριετία και

ότι ομιλούν και γράφουν την ελληνική γλώσσα, όπως αυτή η ικανότητα πιστοποιείται με Πιστοποιητικό Ελληνομάθειας (παρ. 1 άρθρου 10 Ν.2413/1996), που χορηγείται από το Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας τουλάχιστον Β΄ Επιπέδου ή με αντίστοιχο πιστοποιητικό του Σχολείου της Ελληνικής Γλώσσας του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, το οποίο χορηγείται ύστερα από σχετική εξέταση του υποψηφίου ή από άλλη σχολή ή σχολείο Ελληνικής Γλώσσας.

ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ

Η Βασική εκπαίδευση (θεωρητική και πρακτική) των υποψηφίων εθελοντών πυροσβεστών γίνεται υπό την ευθύνη και εποπτεία της Πυροσβεστικής Ακαδημίας. Έχει διάρκεια 120 ώρες και πραγματοποιείται στις εγκαταστάσεις των κατά τόπους Επαγγελματικών ή Εθελοντικών Πυροσβεστικών Υπηρεσιών ως παραρτήματα της Πυροσβεστικής Ακαδημίας. Η εκπαιδευτική περίοδος ξεκινάει κάθε χρόνο σε όλη την Ελλάδα το 1ο δεκαήμερο του Νοεμβρίου και λήγει το 1ο δεκαήμερο του Φεβρουαρίου. Μέσα σε αυτή την περίοδο διαμοιράζονται οι 120 ώρες ύστερα από συνεννόηση των εκπαιδευτών με τους εκπαιδευόμενους.

Η Θεωρητική Εκπαίδευση περιλαμβάνει τις εξής ενότητες:

Πυροσβεστική Νομοθεσία

Πυροσβεστική Τέχνη – Κανονισμός Ασκήσεων

Δασικές Πυρκαγιές

Διασώσεις, Πυροσβεστικά Οχήματα

Κανόνες Επικοινωνίας

Πρώτες Βοήθειες

Η Πρακτική Εκπαίδευση περιλαμβάνει τα εξής αντικείμενα:

Ατομικός προστατευτικός εξοπλισμός

Αναπνευστικές συσκευές

Στολές προστασίας

Πυροσβεστικά οχήματα

Φορητές αντλίες

Εγκαταστάσεις ύδατος – Εγκαταστάσεις προσβολής

Κλίμακες, Κάλοι διάσωσης

Βοηθητικά πυροσβεστικά εργαλεία

Συσκευές κοπής

Φορητοί πυροσβεστήρες – μόνιμα πυροσβεστικά συστήματα

Διασωστικά οχήματα, εργαλεία και μέσα

Ασύρματες επικοινωνίες

Με την ολοκλήρωση της εκπαίδευσης οι υποψήφιοι εθελοντές πυροσβέστες υποβάλλονται σε γραπτή και πρακτική εξέταση η οποία πραγματοποιείται σε ένα από τα δύο τελευταία Σαββατοκύριακα του Φεβρουαρίου. Η αξιολόγηση της θεωρητικής εκπαίδευσης πραγματοποιείται με το σύστημα της γραπτής εξέτασης μέσω ερωτηματολογίου 40 ερωτήσεων πολλαπλής επιλογής που καλύπτει όλη τη διδαχθείσα ύλη, διάρκειας 60 λεπτών. Σε κάθε ερώτηση δίδεται στον εξεταζόμενο, η επιλογή μεταξύ τεσσάρων πιθανών επιλογών (α), (β), (γ) και (δ). Σωστή θεωρείται μία και μόνη απάντηση, ενώ επιτυχών θεωρείται ο υποψήφιος που συγκεντρώνει τουλάχιστον 25 σωστές απαντήσεις. Στην πρακτική εξέταση ο υποψήφιος αξιολογείται με κλίμακα βαθμολόγησης από 0-20 ενώ επιτυχών θεωρείται ο υποψήφιος που έχει συγκεντρώσει βαθμολογία 10 και άνω.

Σε περίπτωση που κάποιος υποψήφιος αποτύχει στη θεωρητική ή/και πρακτική εξέταση ή δεν προσέλθει, μπορεί να υποβάλει εκ νέου αίτηση, και για μια μόνο φορά, στην επόμενη εκπαιδευτική περίοδο (μαζί με τα απαιτούμενα δικαιολογητικά) προκειμένου να συμμετάσχει στην διαδικασία των εξετάσεων, χωρίς να είναι υποχρεωτική η παρακολούθηση της σχολής από την αρχή.

Στους επιτυχόντες στη θεωρητική και πρακτική εξέταση χορηγείται πιστοποίηση εκπαίδευσης Εθελοντή Πυροσβέστη. Ακολούθως εγγράφονται στο Ειδικό Μητρώο Εθελοντών Πυροσβεστών, παραλαμβάνουν το Ειδικό Δελτίο Εθελοντή Πυροσβέστη και αναλαμβάνουν τα καθήκοντά τους στις Επαγγελματικές και Εθελοντικές Υπηρεσίες του Πυροσβεστικού Σώματος.

Ο μύθος της εκτόξευσης της φλεγόμενης κουκουνάρας

Πώς μια απλή αναφορά ενός πρωθυπουργού, έμεινε για δεκαετίες στη συλλογική μας μνήμη

Υπάρχουν μύθοι που γεννιούνται από την άγνοια. Υπάρχουν και άλλοι που γεννιούνται από μια πραγματική εικόνα, την οποία όμως ο χρόνος παραμορφώνει και τελικά μετατρέπει σε «επιστημονική αλήθεια».

Ένας από αυτούς είναι και ο γνωστός μύθος της φλεγόμενης κουκουνάρας.

Σήμερα, κάθε φορά που μια μεγάλη πυρκαγιά περνά μέσα από ένα πευκοδάσος, ακούμε σχεδόν πάντα την ίδια εξήγηση:

«Τα κουκουνάρια πετάγονται φλεγόμενα».
«Εκρήγνυνται από τη φωτιά».
«Τα παίρνει ο αέρας και δημιουργούν νέες εστίες».
«Να εξαφανίσουμε τα πεύκα που έχουν εκρηκτικά κουκουνάρια».

Πότε όμως γεννήθηκε αυτή η αντίληψη;

Για να βρούμε την αρχή της πρέπει να γυρίσουμε πίσω, περισσότερο από τέσσερις δεκαετίες.

Ήταν το καλοκαίρι του 1981. Η Αττική ζούσε μια από τις μεγάλες πυρκαγιές της εποχής. Πεντέλη, Εκάλη, Κηφισιά και οι γύρω δασικές εκτάσεις βρίσκονταν μέσα στις φλόγες. Οι εικόνες ήταν πρωτόγνωρες για μια Αθήνα που ακόμη δεν είχε γνωρίσει τη σημερινή αστική εξάπλωση.

Εκείνη την εποχή πρωθυπουργός της χώρας ήταν ο Γεώργιος Ράλλης.

Εγώ τότε βρισκόμουν στην Αθήνα. Ήμουν πρωτοδιορισμένος δασολόγος και, όπως είναι φυσικό, είχα εμπλακεί στις πυρκαγιές ως εργαζόμενος.

Κάποιος ψιθύρισε στον Πρωθυπουργό ότι η φωτιά δεν καταστέλλεται, διότι μεταδίδεται από τα κουκουνάρια που εκτοξεύονται σε εκατοντάδες μέτρα προς κάθε κατεύθυνση. Ο άνθρωπος το βρήκε ως καλή δικαιολογία και το ανέφερε στους δημοσιογράφους. Αυτό ήταν.

Ο Τύπος της εποχής χρησιμοποίησε την παραστατική έκφραση ότι τα πυρωμένα κουκουνάρια «εκσφενδονίζονται» σαν βολίδες και δημιουργούν νέες εστίες.

Δεν χρειάσθηκε πολύ στη λαϊκή φαντασία, να αποδοθεί στο κουκουνάρι μια σχεδόν πολεμική ιδιότητα.

Έγινε βλήμα και εμπρηστικός μηχανισμός.

Και ο μύθος εγκαταστάθηκε τόσο βαθιά στη συλλογική μας αντίληψη, ώστε πέρασαν σαράντα πέντε χρόνια και εξακολουθεί να επαναλαμβάνεται κάθε καλοκαίρι.

Τι είναι το κουκουνάρι;

Για να καταλάβουμε τι μπορεί να κάνει το κουκουνάρι μέσα σε μια πυρκαγιά, πρέπει πρώτα να γνωρίσουμε τι ακριβώς είναι αυτό το κουκουνάρι.

Το κουκουνάρι είναι το αναπαραγωγικό όργανο μέσα στο οποίο σχηματίζονται και προστατεύονται οι σπόροι του πεύκου (όταν αναφέρομαι σε πεύκο εννοώ τα θερμόβια πεύκα χαλέπιο και τραχεία).

Και εδώ αρχίζει μια εκπληκτική ιστορία.

Πάνω στα νεαρά βλαστάρια της χαλεπίου πεύκης εμφανίζονται την άνοιξη τα αναπαραγωγικά όργανα του δέντρου. Θα μπορούσαμε να τα αποκαλέσουμε άνθη. Βοτανικά όμως δεν πρόκειται για άνθη όπως εκείνα των ανθοφόρων φυτών. Τα κωνοφόρα ανήκουν στα γυμνόσπερμα και τα αναπαραγωγικά τους όργανα ονομάζονται στρόβιλοι.

Υπάρχουν αρσενικοί και θηλυκοί στρόβιλοι.

Οι αρσενικοί παράγουν τη γύρη.

Οι θηλυκοί θα εξελιχθούν στους κώνους, τα γνωστά κουκουνάρια.

Και εδώ αρχίζει η πρώτη μεγάλη παρανόηση.

Το πεύκο ως γυμνόσπερμο δεν παράγει κλασσικούς καρπούς. Δηλαδή το κουκουνάρι δεν είναι ο καρπός του πεύκου.

Είναι ένας ώριμος θηλυκός κώνος, δηλαδή ένα αναπαραγωγικό όργανο που περιέχει τους σπόρους του δέντρου.

Την άνοιξη οι αρσενικοί στρόβιλοι απελευθερώνουν τεράστιες ποσότητες γύρης η οποία μεταφέρεται με τον άνεμο και ένα μικρό μέρος της φτάνει στους θηλυκούς κώνους.

Μετά την επικονίαση, ο νεαρός θηλυκός κώνος αρχίζει να αναπτύσσεται. Η ανάπτυξη όμως δεν ολοκληρώνεται μέσα σε μία εποχή, αλλά σε δύο χρόνια.

Χρόνο με τον χρόνο ο μικρός θηλυκός στρόβιλος μετατρέπεται στο σκληρό, ξυλώδες κουκουνάρι που όλοι γνωρίζουμε. Μέσα του βρίσκεται το μέλλον ενός καινούργιου πεύκου.

Και εδώ βρίσκεται το πραγματικό «θαύμα»

Το πεύκο ζει σε ένα περιβάλλον όπου η φωτιά αποτελεί επαναλαμβανόμενο οικολογικό γεγονός. Το δέντρο δεν μπορεί να φύγει. Δεν μπορεί να κρυφτεί. Δεν μπορεί να προστατεύσει τις βελόνες του όταν συμβεί μια μεγάλη πυρκαγιά.

Και επί πλέον έχει και ένα μεγάλο μειονέκτημα σε σχέση με τους θάμνους με τους οποίους συμβιώνει.

Δεν αναβλαστάνει από τον κορμό και τις ρίζες του μετά τη φωτιά.

Η επιβίωση του είδους μετά από μια καταστροφική πυρκαγιά εξαρτάται επομένως απολύτως από τους διαθέσιμους σπόρους που βρίσκονται ήδη αποθηκευμένοι στην κόμη.

Και εδώ η φύση έχει κάνει κάτι εξαιρετικά έξυπνο.

Δεν σκορπά όλους τους σπόρους μόλις ωριμάσουν. Ένα σημαντικό μέρος των ώριμων κώνων παραμένει κλειστό και προσκολλημένο στα κλαδιά πολλές φορές για περισσότερο από 5 χρόνια.

Έτσι δημιουργείται πάνω στο ίδιο το δέντρο μια εναέρια τράπεζα σπόρων.

Το φαινόμενο ονομάζεται σεροτινία (βραδυχωρία).

Τη διαφορά των νέων κώνων από τους παλαιότερους την αναγνωρίζουμε από το χρώμα τους. Πράσινοι οι νέοι και καφέ χρώμα οι των παλαιότερων ετών κώνοι.

Έτσι, όταν το ενήλικο δέντρο καταστραφεί από μια πυρκαγιά, η νέα γενιά βρίσκεται ήδη εκεί.

Πάνω στο δέντρο, μέσα στους κώνους, περιμένοντας.

Αυτό που κάνει η θερμότητα μιας φωτιάς είναι να προκαλέσει το άνοιγμα των κλειστών κώνων και την απελευθέρωση των σπόρων.

Και αυτή η διάκριση είναι θεμελιώδης.

Γιατί διαφορετικό πράγμα είναι:

«η φωτιά ανοίγει την κουκουνάρα για να ελευθερώσει σπόρους»

και εντελώς διαφορετικό:

«η φωτιά εκτοξεύει την κουκουνάρα».

Το πρώτο αποτελεί μέρος της οικολογίας της πεύκης.

Το δεύτερο είναι ο μύθος που προσπαθούμε να εξηγήσουμε.

Η κουκουνάρα είναι μια αποθήκη σπόρων, όχι ένα φλεγόμενο βλήμα

Όσο ο ώριμος κώνος παραμένει κλειστός, τα λέπια του συγκρατούν τους σπόρους στο εσωτερικό του και τους προστατεύουν.

Κάθε σπόρος διαθέτει ένα μικρό πτερύγιο.

Όταν τελικά απελευθερωθεί, το πτερύγιο βοηθά ώστε ο άνεμος να τον διασκορπίσει γύρω από το μητρικό δέντρο.

Αυτό είναι το πραγματικό «σύστημα μεταφοράς» των σπόρων της χαλεπίου πεύκης.

Όχι η εκτόξευση της κουκουνάρας.

Ο σπόρος είναι εκείνος που είναι κατασκευασμένος για να ταξιδεύει.

Η κουκουνάρα είναι απλά η αποθήκη του.

Πως γνωρίζει ένα κουκουνάρι πότε θα ανοίξει;

Όταν η θερμότητα της πυρκαγιάς φτάσει στους ώριμους κλειστούς κώνους, προκαλεί ταχεία απώλεια της υγρασίας των ξυλωδών ιστών των λεπιών. Η απώλεια αυτή συνοδεύεται από συρρίκνωση των κυτταρικών τοιχωμάτων. Επειδή όμως οι ιστοί των λεπιών δεν συρρικνώνονται ομοιόμορφα προς όλες τις κατευθύνσεις, αναπτύσσονται εσωτερικές μηχανικές τάσεις, οι οποίες προκαλούν κάμψη τους προς τα έξω. Με την περαιτέρω ξήρανση, τα λέπια απομακρύνονται μεταξύ τους και ο κώνος ανοίγει, επιτρέποντας την απελευθέρωση των ώριμων σπόρων.

Ο κώνος απλά ανοίγει και φυσικά δεν εκρήγνυται.

Όταν τα λέπια ανοίξουν, οι σπόροι απελευθερώνονται και μεταφέρονται με τον άνεμο.

Μάλιστα, η χαλεπιος πεύκη έχει ένα ακόμη πιο ενδιαφέρον χαρακτηριστικό.

Η απελευθέρωση των σπόρων δεν απαιτεί πάντοτε πυρκαγιά.

Σε φυσικές συνθήκες έχει παρατηρηθεί σημαντική απελευθέρωση σπόρων ακόμη και χωρίς φωτιά, ιδιαίτερα κατά τη διάρκεια θερμών και ξηρών επεισοδίων. Το φαινόμενο αυτό έχει περιγραφεί ως xeriscence, δηλαδή απελευθέρωση που προκαλείται κυρίως από την ξήρανση.

Φτάσαμε λοιπόν στη στιγμή που περιμέναμε.

Αυτός είναι ο φυσικός μηχανισμός.

Πως προήλθε ο μύθος της «εκτόξευσης»;

Το βίαιο άνοιγμα των λεπιών συνοδεύεται από έναν δυνατό θόρυβο που μοιάζει με έκρηξη. Καθώς ανοίγουν εκατοντάδες από αυτούς σε συνδυασμό με το θόρυβο που κάνουν τα κλαδιά καθώς σπάζουν, δημιουργείται ατμόσφαιρα πολέμου.

Αυτό το γεγονός δημιούργησε την μύθο της εκτόξευσης των κουκουναριών.

Το νέο ερώτημα είναι «πως τότε βλέπουμε καινούργια μέτωπα να εμφανίζονται μακριά από το μέτωπο της πυρκαγιάς;

Κατά τη διάρκεια της φωτιάς φλεγόμενα τμήματα της κόμης αποκολλώνται και διαλύονται δημιουργώντας πολυάριθμες καύτρες που είναι μικρά καιόμενα υλικά που μετακινούνται με τον άνεμο και όπου πέσουν μπορεί να προκαλέσουν νέες εστίες φωτιάς.

Μέσα σε αυτό το χάος, ο παρατηρητής μπορεί εύκολα να αποδώσει κάθε νέα εστία στα κουκουνάρια που ανοίγουν με δυνατό θόρυβο.

Όμως η επιστήμη δεν πρέπει να βασίζεται σε μια εντυπωσιακή εικόνα.

Πρέπει να ρωτά:

Ποιος είναι ο μηχανισμός;

Και στην περίπτωση της κουκουνάρας ο μηχανισμός της αναπαραγωγής είναι σαφής.

Ο κώνος δεν είναι κατασκευασμένος για να εκτοξεύεται.

Οι σπόροι είναι κατασκευασμένοι για να διασπείρονται.

Αυτή η διαφορά μπορεί να φαίνεται μικρή στον καθημερινό λόγο, αλλά επιστημονικά είναι τεράστια.

Επίλογος

Επιστρέφουμε λοιπόν εκεί απ' όπου ξεκινήσαμε.

Στο καλοκαίρι του 1981 και στον Γεώργιο Ράλλη.

Πέρασαν περισσότερα από σαράντα χρόνια και η εικόνα αυτή εξακολουθεί να επανέρχεται κάθε φορά που μια μεγάλη πυρκαγιά καταστρέφει ένα πευκοδάσος.

Ίσως επειδή είναι απλή.

Ίσως επειδή είναι εντυπωσιακή.

Ίσως επειδή ο άνθρωπος πάντοτε προτιμούσε μια καλή ιστορία από μια δύσκολη επιστημονική εξήγηση.

Όμως η κουκουνάρα αξίζει περισσότερο σεβασμό.

Αξίζει να τη δούμε όπως πραγματικά είναι.

Ως ένα αναπαραγωγικό όργανο, ως μήτρα ζωής.

Ως μια φυσική αποθήκη σπόρων.

Ως έναν μηχανισμό εξασφάλισης της επόμενης γενιάς.

Και όταν έρθει η φωτιά, να θυμόμαστε κάτι απλό:

Η κουκουνάρα δεν είναι βλήμα.

Δεν είναι χειροβομβίδα.

Δεν εκτοξεύει τη φωτιά.

Είναι ένας ξυλώδης κώνος που κρατά μέσα του τους σπόρους ενός καινούργιου δάσους.

Και όταν ανοίξει, δεν πετάγεται στον αέρα.

Πετούν οι σπόροι του προς το μέλλον.

https://www.pronews.gr/.../1007252_tragiki-eironeia.../amp/

www.pronews.gr

ΠΡΟΤΕΚΤΑ ΚΟΡΔΕΛΙΟΥ ΕΥΟΣΜΟΥ