Κυριακή, 19 Αυγούστου 2012

Υδάτινο αποτύπωμα

Το νερό που καταναλώνουμε στην Ευρώπη έχει άμεσο αντίκτυπο στις ζωές των ανθρώπων σε όλο τον κόσμο.
Πώς; Γιατί το νερό που καταναλώνεται για να παράγονται προϊόντα τα οποία εμείς θεωρούμε ως δεδομένα συχνά προέρχεται από χώρες και περιοχές που υποφέρουν από ελλείψεις στην προμήθεια. Αυτός είναι ο λόγος που πρέπει να καταλάβουμε περισσότερα σχετικά με την προέλευση του νερού μας, ώστε να το καταναλώνουμε πιο αποδοτικά.

Χωρίς νερό δεν θα μπορούσαμε να υπάρχουμε. Το νερό είναι απαραίτητο για τη ζωή – όχι μόνο για την ανθρώπινη ζωή, αλλά για όλα τα είδη ζωής στη Γη. Ως άνθρωποι χρησιμοποιούμε το νερό για να πίνουμε, να μαγειρεύουμε, να καθαρίζουμε, για τη απόρριψη αποβλήτων, τις μεταφορές, την παραγωγή ενέργειας και τη διατήρηση οικοσυστημάτων.

Αλλά πέρα από τις άμεσες χρήσεις μας του νερού, το χρειαζόμαστε για να θρέψουμε το έδαφος και για να καλλιεργήσουμε σοδειές ώστε να παράγουμε την τροφή που μας συντηρεί. Επιπλέον, το νερό είναι βασικό για να συντηρηθεί η φύση: η χλωρίδα, η πανίδα και τα οικοσυστήματα όλα βασίζονται στο νερό.

Η παρουσία νερού σε υγρή μορφή κάνει τον πλανήτη μας μοναδικό. Το νερό καλύπτει το 71 % της επιφάνειας της Γης. Πραγματικά, περίπου το 65 % του ανθρώπινου σώματος αποτελείται από νερό. Η πλειονότητα (97,5 %) του υδάτινου αποθέματος της Γης βρίσκεται στους ωκεανούς, ενώ οι παγετώνες και η μόνιμη χιονοκάλυψη αποθηκεύουν τον επόμενο μεγαλύτερο όγκο (1,72 %). Τα υπόγεια ύδατα αντιστοιχούν στο 0,77 %, ενώ οι λίμνες γλυκού νερού και τα ποτάμια έχουν το 0,0075 %. Το υπόλοιπο βρίσκεται στις χερσαίες θάλασσες, τις λίμνες αλμυρού νερού, την εδαφική υγρασία και το ατμοσφαιρικό νερό.

Εξαιτίας της υψηλής περιεκτικότητας του ωκεάνιου και θαλασσινού νερού σε αλάτι, το περισσότερο νερό που χρησιμοποιείται για να ανταποκριθεί στις ανθρώπινες ανάγκες βρίσκεται στα υπόγεια ύδατα, τις λίμνες γλυκού νερού και τα ποτάμια. Μολονότι είναι δυνατόν να αφαλατωθεί το ωκεάνιο νερό, η διαδικασία είναι ακριβή και απαιτεί μεγάλες ποσότητες ενέργειας.

Το περισσότερο νερό στη Γη επαναχρησιμοποιείται ξανά και ξανά μέσω του υδρολογικού κύκλου. Η θερμότητα του ήλιου προκαλεί το νερό να κινηθεί από τους ταμιευτήρες της επιφάνειας – ειδικά τους ωκεανούς – στον αέρα, μετά ξανά πίσω στη Γη με τη μορφή βροχής και χιονιού και τελικά πίσω στον ωκεανό μέσω των χειμάρρων και ποταμών. Αλλά όπως και πολλοί από τους φυσικούς μας πόρους, σαν το πετρέλαιο και το αέριο, το γλυκό νερό δεν είναι ένας απεριόριστος πόρος. Μολονότι μπορεί να ξαναχρησιμοποιηθεί, η ποσότητα του γλυκού νερού που παράγεται στον υδρολογικό κύκλο είναι περιορισμένη. Ποικίλλει σημαντικά σε χώρο και χρόνο και δεν είναι πάντα χρησιμοποιήσιμο (για παράδειγμα όταν βρέχει εκτός εποχής είναι άχρηστο για την παραγωγή των σοδειών). Όπως και με όλους τους φυσικούς πόρους πρέπει να χρησιμοποιούμε το νερό πιο αποτελεσματικά. Η αύξηση του πληθυσμού και οι αλλαγές των καταναλωτικών προτύπων σημαίνουν ότι η παγκόσμια ζήτηση για φυσικούς πόρους αυξάνεται με ρυθμό που δεν θα είναι βιώσιμος σε βάθος χρόνου. Αυτό σημαίνει ότι οι πόροι όπως το γλυκό νερό απαιτούν πιο αποδοτικούς τρόπους διαχείρισης.

Το νερό συνδέεται αναπόσπαστα με τις μεγαλύτερες περιβαλλοντικές προκλήσεις που αντιμετωπίζουμε, με πιο αξιοσημείωτη την κλιματική αλλαγή. Η βαθμιαία θέρμανση της γήινης ατμόσφαιρας προξενεί το λιώσιμο των πολικών παγετώνων με τρομακτικό ρυθμό. Αν δεν βρούμε τρόπους να επιβραδύνουμε την υπερθέρμανση της Γης, οι παγετώνες θα συνεχίσουν να λιώνουν, οι επιφάνειες των θαλασσών είναι πιθανό να ανέβουν και ακραία καιρικά φαινόμενα όπως τα κύματα καύσωνα, οι ξηρασίες και οι έντονες βροχοπτώσεις θα γίνουν πλέον κοινά φαινόμενα. Όλα εκ των οποίων θα έχουν μεγάλη επίδραση στα οικοσυστήματα που μας συντηρούν.

Πηγή:
UNESCO, Division of Water Sciences, Paris, - France. Basics of Water Resources. Course Book.

United Nations Environment Programme - Vital Water Graphics: An Overview of the State of the World's Fresh and Marine Waters, second edition, 2008 http://www.unep.org/dewa/vitalwater/article192.html


Ποιο είναι το δικό μου υδάτινο αποτύπωμα;

Το ατομικό μας υδάτινο αποτύπωμα είναι το σύνολο των υδάτινων αποτυπωμάτων όλων των προϊόντων και υπηρεσιών που καταναλώνουμε. Σύμφωνα με τους επιστήμονες του Πανεπιστημίου Twente στις Κάτω Χώρες, το μέσο παγκόσμιο υδάτινο αποτύπωμα κατά την περίοδο 1996 έως 2005 ήταν 3.800 l/ημέρα (1.385 κ.μ./έτος).

Ο μέσος όρος για ένα Γερμανό καταναλωτή ήταν 3.900 l/ημέρα (1.426 κ.μ./έτος) και για έναν Ισπανό καταναλωτή ήταν 6.700 l/ημέρα (2461 κ.μ./έτος). Ένας μέσος Δανός καταναλωτής είχε αποτύπωμα 4.500 l/ημέρα (1635 κ.μ./έτος) ενώ για την Πολωνία ήταν 3.800 l/ημέρα (1405 κ.μ./έτος).
Αυτό που επίσης αποκάλυψε η μελέτη ήταν ότι το μοτίβο και ο όγκος της κατανάλωσής μας έχει άμεσο αντίκτυπο στο υδάτινο αποτύπωμά μας.

Κάποιος που πίνει πολύ καφέ και τρώει συχνά κρέας, για παράδειγμα, ενδέχεται να έχει
ένα πολύ ψηλότερο υδάτινο αποτύπωμα από ένα χορτοφάγο που πίνει νερό της βρύσης.
Είναι επίσης σημαντικό να αναγνωρίζουμε τη διαφορά μεταξύ εσωτερικών και εξωτερικών αποτυπωμάτων. Για χώρες που βασίζονται έντονα σε ξένα αποθέματα νερού, ο κύριος αντίκτυπος της κατανάλωσης και της μόλυνσης τους εξωτερικεύεται, σημαίνοντας ότι η χώρα που παρέχει το νερό είναι εκείνη που επηρεάζεται άμεσα.

Αυτό συμβαίνει κατά πολύ στην Ευρώπη. Πραγματικά, μερικές Ευρωπαϊκές χώρες όπως η Ιταλία, η Γερμανία, το Ηνωμένο Βασίλειο και οι Κάτω Χώρες έχουν εξωτερικά υδάτινα αποτυπώματα που αποτελούν το 60-95 % του συνολικού τους υδάτινου αποτυπώματος.

Μπορείτε να υπολογίσετε το δικό σας αποτύπωμα χρησιμοποιώντας τον υπολογιστή του Δικτύου Υδάτινου Αποτυπώματος εδώ.

Πηγή:
Hoekstra, A.Y. and Mekonnen, M.M. (2012) The water footprint of humanity, Proceedings of the National 
Academy of Sciences, doi/10.1073/pnas.1109936109.

Γιατί να με ενδιαφέρει το υδάτινο αποτύπωμά μου και πώς μπορώ να το μειώσω;

Το υδάτινο αποτύπωμά μας είναι ο κρίκος μεταξύ του νερού που καταναλώνουμε καθημερινά στη ζωή μας και των θεμάτων της ανεπάρκειας και της μόλυνσης του νερού που υπάρχει αλλού στον κόσμο. Φυσικά είναι σημαντικό να 6 κλείνουμε τη βρύση όταν βουρτσίζουμε τα δόντια μας και να μειώσουμε το χρόνο που περνάμε στο ντους, αλλά αυτή η άμεση χρήση νερού δικαιολογεί μόνο ένα πολύ μικρό ποσοστό (περίπου 4 %) του συνολικού υδατικού αποτυπώματος μας.

Το έμμεσο αποτύπωμά μας είναι εκείνο που όχι μόνο αποτελεί την τεράστια πλειονότητα του
νερού που καταναλώνουμε αλλά μπορεί να έχει άμεσο αντίκτυπο στις ζωές ανθρώπων στην άλλη άκρη του κόσμου, ειδικά αν τα προϊόντα που αγοράζουμε έχουν παραχθεί από μια λεκάνη ποταμού με ανεπαρκή αποθέματα νερού.

Υπάρχουν πολλά απλά πράγματα που μπορούμε να κάνουμε για να μειώσουμε την έμμεση κατανάλωσή μας σε νερό. Για παράδειγμα, μπορούμε να πετάμε λιγότερο φαγητό, να τρώμε λιγότερο κρέας ή να αγοράζουμε λιγότερα μπλουζάκια ή παπούτσια το χρόνο. Ή μπορούμε να αγοράζουμε περισσότερα προϊόντα από δεύτερο χέρι αντί για καινούργια, να χρησιμοποιούμε περισσότερο ανακυκλωμένο χαρτί, να αγοράζουμε εγχώρια και εποχιακά τρόφιμα και να μειώσουμε την κατανάλωσή μας σε προϊόντα με υψηλή περιεκτικότητα σε ζάχαρη.

Καθώς αυξάνεται η έρευνα και διατίθεται καλύτερη πληροφόρηση θα μπορούμε να κάνουμε ακόμα πιο ενημερωμένες επιλογές στα προϊόντα που αγοράζουμε. Για παράδειγμα, θα μπορούσαμε να επιλέξουμε να καταναλώσουμε την ίδια ποσότητα ενός προϊόντος ξέροντας ότι προέρχεται από μια περιοχή με μικρότερο πρόβλημα νερού.

Αυτός ο τύπος πληροφορίας δεν είναι άμεσα προσβάσιμος επί του παρόντος επομένως εξαρτάται από εμάς ως καταναλωτές να διενεργήσουμε πρόσθετη επιτραπέζια έρευνα για να μάθουμε περισσότερα σχετικά με τον υδάτινο αντίκτυπο των προϊόντων που καταναλώνουμε, μερικές εταιρείες τροφίμων έχουν ήδη αρχίσει να υπολογίζουν το υδάτινο αποτύπωμα των προϊόντων διατροφής τους.

Και στις ΗΠΑ, το National Geographic ανέπτυξε ένα ενδιαφέρον εργαλείο για την αξιολόγηση προϊόντων: http://environment.nationalgeographic.com/environment/freshwater/global-water-footprint/ .

Επισημαίνοντας το παγκόσμιο υδάτινο αποτύπωμα των προϊόντων σε ένα δικτυακό τόπο όπως αυτόν επιτελείται το πρώτο βήμα προς την αύξηση της ευαισθητοποίησης σχετικά με την ανεπάρκεια των αποθεμάτων νερού.

Αλλά επίσης εναπόκειται σε μας να διασφαλίσουμε ότι οι κυβερνήσεις και οι παραγωγοί θα δίνουν περισσότερη σημασία στο θέμα της βιωσιμότητας της χρήσης του νερού.

Ανακαλύψτε περισσότερα κάνοντας λήψη του Οδηγού μας σε μορφή PDF. 


Μοιραστείτε το:

 

ΕΠΕΙΓΟΥΣΑ ΑΝΑΓΚΗ

ΤΕΣΤ ΦΑΡΜΑΚΕΙΟΥ

ΧΟΡΗΓΟΣ

ΧΟΡΗΓΟΣ

ΚΕΡΑΜΟΣΚΕΠΕΣ

ΚΕΡΑΜΟΣΚΕΠΕΣ

ΠΡΟΣΦΟΡΑ

ΧΟΡΗΓΟΣ

ΗΠΕΙΡΩΤΙΚΟ

ΗΠΕΙΡΩΤΙΚΟ
ΧΟΡΗΓΟΣ ΤΗΣ ΟΜΑΔΑΣ ΜΑΣ

Amber Alert